by Eva Starmanns, C2C ExpoLAB

Soms is men in de veronderstelling dat als wordt voldaan aan het bouwbesluit en (inter)nationale regelgeving, dat dan een gebouw dan als gezond kan worden beschouwd en dat gebouwen en producten bijdragen aan een gezond binnenklimaat. Deze veronderstelling is onjuist!

Er zijn diverse stoffen die zorgen voor ongezonde offgassing en er zijn diverse stoffen toxisch, toch mogen deze toegepast mogen worden, mits binnen bepaalde grenzen. Ik vraag me af waarom je deze stoffen in je producten cq. gebouw wilt hebben ook al is het in minimale waardes? Denk bijvoorbeeld aan formaldehyde. In deze blog vanuit het Healthy Building Network hopen we u te inspireren om hier meer over te gaan nadenken, en denkwijzen mee te geven om in de toekomst meer weloverwogen materiaalkeuzes te maken.

1. Kies voor gezonde en veilige materialen

Kies voor producten die geen stoffen hebben welke zich kunnen ophopen in de biosfeer, of onomkeerbare negatieve effecten hebben op onze gezondheid; denk hierbij ook aan stoffen die gevaarlijk zijn bij verwijdering of  anpassingen.

Hoe kom ik erachter dat een product gezond en veilig is? Bijvoorbeeld te toetsen of het product niet beschikt over schadelijke stoffen. Zo heeft het C2C Products Innovation Institute een ‘banned list’ beschikbaar met stoffen die je per definitie niet zou moeten willen hebben in je product. Klik hier om deze lijst te bekijken. Misschien wel de makkelijkste manier om hierop in te spelen (als leek) is om te kiezen voor producten die een Cradle to Cradle  Certificaat. Klik hier om deze producten te bekijken. En hier heb ik alvast een directe link gemaakt voor de bouwproducten met dit certificaat. Een andere manier is om producenten zonder certificering te vragen of ze kunnen verklaren geen gebruik te maken van producten die voorkomen op de ‘banned list of chemicals’. Simpele vraag, maar uit ervaring blijkt dat veel leveranciers niet het antwoord hebben (of willen) geven.

Nieuwe materialen offgassen meer dan uit oude materialen. Je kunt er daarom voor kiezen om 2e hands te kopen, of je producten tijdelijk buiten te laten offgassen (dit heb ik met mijn babykamer gedaan, omdat ik geen gezond, betaalbaar en mooi alternatief kon vinden. Ik heb de babykamer daarom weken buiten onder het afdak gezet).

2. Natuurlijke materialen

Je kunt ook kiezen voor natuurlijke materialen. Zorg er wel voor dat deze dan geen ongezonde behandeling hebben ondergaan, waarbij er stoffen zijn toegevoegd die je juist niet in wilt hebben. Denk aan hout. Een natuurlijk materiaal, maar kan vluchtige stoffen bevatten als bij de behandeling formaldehyde is gebruikt Deze vluchtige stoffen komen vervolgens weer vrij tijdens gebruik en komen in ons binnenklimaat.

3. Gebruik geen afwerking

Helaas zijn er voor producten die moeten zorgen voor adhesie, nog niet altijd gezonde en veilige alternatieven voorhanden. Producten zoals lijm, kit of pur hebben ingrediënten die op de banned list staan. Het makkelijkste, en ook vanuit circulair oogpunt een optie, is om geen afwerking te kiezen. Zo voeg je geen schadelijke stoffen toe en kun je de primaire producten beter laten terugkeren in een kringloop. Voor een lijst met producten zoals  vloerlijm en verven die wel gezond en veilig zijn, kun je hier klikken.

Een voorbeeld van paragraaf 2 en 3 is stadskantoor Venlo, daar is op bepaalde plekken gekozen om het Pur te vervangen door klei. De afwerking in het gebouw is minimalistisch, waardoor het een mooie uitstraling krijgt en beter her te gebruiken is.

4.Producten met groen en planten

Naast dat producten zelf geen ongezonde ingrediënten moeten bevatten, kun je ook producten toepassen die juist een actieve positieve rol spelen in het binnenklimaat. Denk aan planten. Hiervoor verwijs ik graag naar mijn vorige blog. Planten hebben invloed op hoe je je voelt, geluid en de luchtkwaliteit. Of denk aan producten die geluid dempen. Geluid kan een grote stoorzender zijn op kantoor en thuis. Daarnaast heb je ook nog producten, zoals vloerbedekking, die fijnstof kunnen opvangen.

5.Denk na over hergebruik en of je de producten wel echt nodig hebt
Nieuwe producten kunnen last hebben van offgassing, oudere producten veel minder tot niet. Je kunt er dus ook voor kiezen om 2e hands producten te kopen. Ik vind het hier wel heel belangrijk om te vermelden dat het vaak moeilijk is bij 2e hand producten om na te gaan wat de ingrediënten zijn, is het wel gezond en veilig? Een bekend voorbeeld hiervan is het beton dat men wilde toepassen in het nieuwe stadskantoor van Venlo. Ze wilden graag het beton van het oude stadskantoor hergebruiken in het beton van het nieuwe stadskantoor. Helaas bleek na onderzoek hier veel schadelijke stoffen in te zitten, die er dus ook nog in de nieuwe situatie – bij hergebruik – uit zouden komen. Met de focus op het creëren van een gezond binnenklimaat, is voor deze optie dus bewust níet gekozen.

Conclusie
Tijdens een van mijn eerste materiaalkunde lessen op de TU/e gaf mijn docent aan dat je eigenlijk elk materiaal moest voelen, ruiken en proeven. Ik ben me steeds meer gaan realiseren wat de achtergrond van deze uitspraak is. Als je aan iets ruikt en het ruikt nieuw (denk aan nieuwe auto en vloerbedekking, of de geur in de goedkope discount winkels) dan is die geur meestal niet gezond. Deze producten offgassen (stoten vluchtige stoffen uit in de lucht die wij weer inademen). Zo raar is het dus niet om aan een product te ruiken.

Ik ben ervan overtuigd dat bewustwording het belangrijkste is, maar tevens ook het moeilijkste. Anders nadenken, veranderen en een nieuwe manier van kopen is moeilijk om in je systeem te krijgen en kost vaak tijd. Met deze blog richt ik me puur op materialen en producten, er zijn namelijk ook vele ontwerprichtingen die kunnen bijdragen aan gezondheid!

Vond je deze blog interessant? Dan denk ik dat meer blogs over wat je thuis kan doen aan een gezond binnenklimaat ook wat voor jou is. Klik hier om deze blogs te lezen:

Een gezond binnenklimaat thuis: Wat kun je zelf doen?

Healthy Homeoffice 1 – Hoe maak je thuis een gezonde werkplek?

by Eva Starmanns, C2C ExpoLAB

Het C2C ExpoLAB is een van de initiatoren en partner van het Healthy Building Network. In deze blog nemen we jullie graag mee in onze rol voor dit Duits-Nederlandse grensoverschrijdende innovatieve project over gezonde gebouwen.

Wat is C2C ExpoLAB?

C2C ExpoLAB is gespecialiseerd in het praktisch toepassen van de gedachte van de Cradle to Cradle principes in de bebouwde omgeving en (overheids)beleid. Voor ons staat gezondheid en circulariteit centraal in deze gedachte. Wij helpen zowel opdrachtgevers, zoals overheden en onderwijsinstellingen, als opdrachtnemers, zoals architecten en aannemers en adviseren deze organisaties bij beleidsvorming, aanbestedingen en (ver)bouwprojecten om met de principes van de circulaire economie op een vernieuwende manier geld te verdienen en te besparen door de uitgangspunten van gezond en circulair bouwen door te voeren in uw project.

Wij doen dit omdat wij geloven in een gezonde en betere wereld en ervan overtuigd zijn dat het toepassen van de circulaire economie en innovatieve gezonde gebouwen daarbij ook nog een positieve invloed heeft op uw business case. We proberen duurzame oplossingen slim met elkaar te verbinden en zoeken daardoor continue naar synergievoordelen. Bij elk project proberen we de lat hoger te leggen en meerwaarde voor klant en gebruiker te realiseren.

Hoe het begon

In oktober 2016 werd stadskantoor Venlo opgeleverd, een gebouw waar C2C ExpoLAB een bijdrage aan heeft mogen leveren als een van de partijen in het projectteam. Een gemotiveerd en welwillend projectteam wat gezamenlijk grote stappen heeft gezet richting circulair en gezond bouwen gebaseerd op de cradle to cradle uitgangspunten. Uiteraard ging dat niet zonder slag of stoot, maar met haar innovatieve proces heeft stadskantoor Venlo letterlijk aan de wieg gestaan van nieuwe ontwikkelingen, waar we vandaag de dag nog de vruchten van plukken.

Zo begonnen we bijvoorbeeld met een ambitie om het gebouw 100% gezond en circulair te ontwerpen, maar kwamen we er snel achter dat dat (nog niet) haalbaar was. Daarom is focus aangebracht en zijn de vier belangrijkste thema’s bepaald.

“De mens centraal” was één van de vier circulaire thema’s voor het stadskantoor Venlo. Om te achterhalen hoe de medewerkers het binnenklimaat ervaren zijn door de universiteit van Maastricht enquêtes uitgevoerd. Een enquête werd afgenomen in de oude situatie als nulmeting en na verhuizing zijn deze enquêtes gecontinueerd, zowel in stadskantoor Venlo als bij een controlegroep die op dezelfde locatie bleef. Hiermee werden de belevingen en ervaringen van gebruikers duidelijk met betrekking tot het binnenklimaat. Daarnaast is de binnenluchtkwaliteit gemeten op de oude locaties en wordt deze ook gemeten in het stadkantoor. Zo worden de ervaringen van de medewerker en data verzameld met betrekking tot het binnenklimaat.

We bemerken dat de gebruikers en bezoekers positief zijn over het binnenklimaat van het stadskantoor. Dit heeft C2C ExpoLAB tot denken aangezet. Er was al een positieve business case opgesteld voor dit gebouw voor met name de circulaire thema’s water en energie, waarmee Venlo 16.9 mln euro zal besparen tijdens de gebruiksduur van het gebouw met een investering van 3.4 mln euro. De business case gaf al aan dat investeren in meerwaarde loont. Echter, wij waren erg benieuwd in hoeverre gezondheid deze business case zou kunnen versterken. Gezondheid van de medewerkers zou kunnen zorgen voor een toename van productiviteit en afname van ziekteverzuim. En dat was namelijk nog geen onderdeel van de business case. Dat is de reden waarom wij het Healthy Building Network hebben geïnitieerd.

Business case tool

Een van de belangrijkste activiteiten van C2C ExpoLAB binnen het Healthy Building Network is het ontwikkelen van een Business Case Tool (BCT) die voor iedereen toegankelijk is om een totale business case te berekenen van een gezond en circulair gebouw. In samenwerking met HEVO Adviseurs is deze business case tool ontwikkeld. Met de BCT kun je een circulair en gezond gebouw als ook productontwerp met een ‘lineair’ referentie gebouw of product vergelijken, om zo inzicht te krijgen in investering, terugverdientijden en cashflows. De BCT helpt je  op verschillende beslismomenten in het ontwerpproces in het maken van verstandige (investerings)beslissingen op gebied van circulair en gezond bouwen. Benieuwd naar de BCT, Klik dan hier om de tool te bekijken. Of kijk hier het webinar om meer inzicht te krijgen in de business case tool.

Bewusstwording is essentieel

Een heel groot publiek is zich (nog) niet bewust van de voordelen van gezond en circulair bouwen. Ook is nog zorgwekkend hoe weinig gebouweigenaren of werkgevers weten wat het binnenklimaat is in hun gebouwen en wat de invloed van het binnenklimaat is op hun personeel. Daarentegen weet de tomatenteler vaak beter wat het binnenklimaat is, en wat de invloed hiervan is op hun product.

We bemerken vaak de perceptie dat wanneer het gebouw voldoet aan de wettelijke eisen, het ook een gezond binnenklimaat heeft. Helaas is dit vaak een verkeerde aanname. Niet realiserende wat het effect van een slecht binnenklimaat kan zijn op ziekteverzuim en productiviteit. Een belangrijke horde waar wij met het Healthy Building Network op willen inspelen, is het vergroten van de bewustwording op dit thema en inzicht geven in de kansen die er liggen voor jou als gebouweigenaar of werkgever. C2C ExpoLAB is kennispartner in dit project en probeert deze kennis te bundelen en te verspreiden in factsheets, blogs, innovatieworkshops en grensoverschrijdende bezoeken.

Leg elke keer de lat hoger

Innovatie is een belangrijke drijver voor het C2C ExpoLAB. Hoe meer we weten van circulariteit en gezondheid binnen de bebouwde omgeving, hoe meer we ook duidelijk krijgen dat er nog veel ontgonnen gebieden zijn waarop antwoorden vergaard moeten worden. Daarom vinden we het van belang om bij elk project wat de mogelijkheid biedt de lat hoger te leggen en samen met partners vraagstukken op te pakken. Zo zijn we samen met TNO en andere partners betrokken in een onderzoek dat kijkt naar restwaarde op product niveau. Dit is ook de drijfveer om het Healthy Building Network te initiëren, we bemerken dat gezondheid veel mensen aanspreekt maar dat er nog geen eenduidige antwoorden zijn.

Veel onderzoeken

Het Healthy Building Network geeft ons de kans om samen met partners nog meer te verdiepen in gezond binnenklimaat en gezonde gebouwen. Hierdoor zijn we beter in staat om te sturen op de juiste parameters en bij nieuwe gezonde en circulaire projecten. Wil je zelf ook meer lezen over dit thema? Wij hebben diverse onderzoeken gebundeld, klik daarvoor hier:

Eichholtz, P.: Moving to Productivity

Palacios, J.: Inside Buildings: Environment, Health and Performance

Onderzoeksresultaten & Papers

Mis je nog een interessant document wat je zelf hebt gelezen? We horen het graag. Of neem contact op als je wilt verkennen wat de kansen zijn voor jou bouwproject, bouwproduct of dienst. Samen bouwen we aan een gezond en circulair morgen.

by Anastasia Araktsidou, WFG Kreis Viersen

 

Waarom is een gezonde werkomgeving belangrijk en waarom ben ik slechts in één geval echt productief? Ik heb deze vragen besproken in het eerste deel van mijn blog.

Nu je weet hoe je een gezond binnenklimaat kunt creëren, wil ik het in het tweede deel van mijn blog hebben over de organisatie van de werkplek, pauzes, beweging en voeding. Met deze twee blogs heb je de nodige, uitgebreide kennis in huis om een gezonde werkplek te creëren en een balans te vinden tussen werk en privéleven.

Stel je werkplek in

Zelfs vandaag de dag betrap ik mezelf thuis soms op het bewegen naar de bank met mijn laptop. Maar zo hoort het niet te zijn. Zoals hierboven vermeld, zal in de meeste woonkamers zowel de technische als de ergonomische uitrusting niet voldoen aan de normen van een kantoor. Wat kun je nu doen?

Ten eerste: Creëer een werkruimte. Als hier geen aparte ruimte voor is, definieer dan een vast werkgebied. Ruim alles privé op dat je zou kunnen afleiden en dat je niet op kantoor zou zetten. Na het werk: Zet het werkmateriaal weg. Dit is belangrijk om een duidelijke scheiding te creëren tussen beroeps- en privéleven en om het mentaal uit te schakelen.

Bij de keuze van een werkplek moet je er ook op letten dat er voldoende daglicht is. Het is belangrijk om geconcentreerd te kunnen werken; daarnaast voorziet het jouw lichaam ook van vitamine D.

Jouw werkplek moet zo ergonomisch mogelijk worden ingericht.  De volgende figuur vat de belangrijkste punten samen waarmee rekening moet worden gehouden:

Bron: Karrierebibel.de

Plan je pauzes

Misschien ben jij, net als ik, een van die mensen die geloven dat je altijd beschikbaar moet zijn in je thuiskantoor omdat je net zo productief wilt zijn als op kantoor. En als je ondertussen een wasje draait, wordt dat gezien een soort pauze. Maar nee! Om echt tot rust te kunnen komen, moeten we bewust pauzeren en dit regelmatig doen.

Ik heb zelf jarenlang mijn lunchpauzes aan mijn bureau doorgebracht en zou dat vandaag de dag zeker nog vaak doen als ik mijzelf geen regels oplegde die ik strikt in acht neem. Wat je subjectief gezien meer tijd geeft om te werken, heeft in feite een negatief effect op jouw productiviteit in de loop van de middag. En dat is precies wat we willen vermijden! Dus, doe het zoals op kantoor en plan bewust een lunchpauze van minstens 30 minuten. Voor en na dit, neem een paar korte pauzes van een paar minuten om “op adem te komen”. Verlaat de werkplek. Lunchen en nog beter: een korte wandeling in de frisse lucht maken. En naar buiten gaan is het beste omdat het vaak wordt aanbevolen, maar laten we eerlijk zijn: We hebben niet altijd zin om het huis een paar minuten te verlaten, zeker niet als het slecht weer is. Ga je liever op de bank zitten en sluit je ogen voor een moment of zet je gewoon wat muziek aan en ontspan je? Doe het! Doe wat jou helpt om uit te schakelen en te ontspannen. Of misschien wil je iets nieuws proberen? Wat dacht je bijvoorbeeld van ademhalingsoefeningen? Probeer het en je zult het effect zeer snel merken!

Hoe je uiteindelijk ook je pauze doorbrengt: Beweging is een elementaire factor voor onze gezondheid, die niet mag worden verwaarloosd in het dagelijks leven, vooral nu in tijden van thuiswerk.

Blijf in beweging

Ons bewegingsgedrag is in de loop der jaren aanzienlijk veranderd. We zitten als het ware door het leven heen. En als volwassene nemen we onze natuurlijke bewegingsdrang vaak helemaal niet meer waar. Die drang werd in onze kindertijd al getraind door stil te zitten op school. Ons lichaam is niet gemaakt om te zitten. En hoe ergonomisch jouw werkplek ook is vormgegeven – te lang zitten is en blijft ongezond. De gevolgen tot in detail uitleggen zou te ver gaan en buiten het bestek van dit artikel vallen, maar zoveel kan gezegd worden: het is niet zonder reden dat zitten vaak het nieuwe roken wordt genoemd.

Bron: Vector Open Stock über Flickr

Het is dan ook niet verwonderlijk dat vooral kantoormedewerkers vaak last hebben van rugpijn. Maar maak je geen zorgen, een paar minuten per dag kan je helpen om rugpijn te voorkomen.

Om te voorkomen dat er in de eerste plaats grote klachten ontstaan: geef actief vorm aan je dagelijks werkzame leven! De “40-15-5 regel” kan hier een goede hulp zijn. Het verdeelt een uur in 40 minuten dynamisch zitten, 15 minuten dynamisch staan en 5 minuten actieve beweging. Zelfs als je deze regel niet onmiddellijk en regelmatig kunt toepassen: Waarom schets je het principe niet op een stuk papier en bevestig je het in het zicht. Hoe vaker je er naar kijkt en eraan herinnerd wordt, hoe groter de kans dat je het principe toepast. Misschien ga je vanaf nu alleen nog maar staand telefoneren?

Bekijk het volgende schema van een typische werkdag van een persoon die voornamelijk zittend werk doet. Als je dan de uren die we slapen toevoegt…

Bron: Ergotopia.de

Daarom is het belangrijk om ook na het werk in beweging te blijven! Wanneer en zo vaak als mogelijk, doe wat voor jouw werkt. Probeer gewoon te blijven bewegen waar mogelijk. Je kunt enkele suggesties voor meer beweging vinden op deze link.

Eet regelmatig en gezond

Vooral in stressvolle situaties moet het koken vaak snel gaan. We nemen onze toevlucht tot fastfood of kant-en-klare maaltijden en in het ergste geval eten we op onze werkplek. Voeding heeft een belangrijke invloed op ons welzijn, wat we meestal binnen zeer korte tijd merken. Slechte voeding op het werk maakt je niet alleen moe maar maakt je ook onproductief en ziek op de lange termijn. Eet indien mogelijk vers, onverwerkt en regionaal voedsel en zorg ervoor dat er weinig of geen suiker wordt toegevoegd.

Je werkt nu vanuit huis en bespaart jezelf het woon-werkverkeer. Dus gebruik de tijd die je hebt gewonnen om een gezond ontbijt en lunch te bereiden. Dit kan bijna altijd in minder dan 15 minuten. En het internet zit vol met receptideeën voor snelle en gezonde voeding en biedt iets voor bijna elk soort dieet!

En als je trek hebt naar een snack: zorg dat je fruit, noten of pure chocolade in huis hebt. Vervang je ongezonde snacks met één van deze substituten. Eén kleine stap die een positieve invloed zal hebben op je gezondheid. Wist je dat bijvoorbeeld pure chocola (met een cacaogehalte van minstens 70%) stress en ontstekingen vermindert en tegelijkertijd het geheugen, de immuniteit en het humeur verbetert?

Drink genoeg

Wat we graag vergeten als het gaat om voeding: drink genoeg! Wat en hoeveel we drinken heeft een directe invloed op ons welzijn en onze productiviteit. Uitdroging in het lichaam kan leiden tot hoofdpijn, concentratieproblemen en prikkelbaarheid, wat ons vermogen om te presteren, te reageren en te leren en uiteindelijk ons welzijn beperkt. Typische kantoorproblemen zoals droge ogen als gevolg van beeldschermwerk kunnen ook worden verminderd door voldoende vochtinname. Als de lucht in de kamers nog te droog is, doe dan iets goeds voor jouw slijmvliezen met een voldoende toevoer van water, want dat verkleint de kans op het krijgen van een verkoudheid.

Zorg ervoor dat je 1,5 -2,0 liter per dag drinkt, bij voorkeur stilstaand water of ongezoete thee. Zorg ervoor dat er altijd iets te drinken is in je gezichtsveld.

Plan vaste rituelen

Kleed je ‘s ochtends aan alsof je naar kantoor gaat. Dit zal je helpen om jouw werkdag snel en productief te beginnen. Houd je aan vaste werktijden. En onthoud: sluitingstijd betekent sluitingstijd. Schakel alle arbeidsmiddelen uit, pak je werkmateriaal in, verlaat het huis voor minstens een half uur indien mogelijk. De verandering van omgeving zal je ook helpen om de werkdag geestelijk af te sluiten en ruimte te creëren voor het privéleven.

Conclusie

Ik hoop dat ik je heb geïnspireerd met mijn twee blogs. In het eerste deel leerden we dat de juiste ventilatie van ruimtes de sleutel is tot een gezond binnenklimaat. In dit deel werd duidelijk dat vooral nu ook onze geestelijke gezondheid een belangrijke factor is. Dus neem pauzes, ga regelmatig naar buiten en probeer werk en privé gescheiden te houden. Deze tips hebben mij geholpen om ook thuis productief te zijn. Ik wens je veel geluk en blijf gezond!

Wat doe je thuis om productief te blijven? Ik ben benieuwd naar jouw tips

Bronnen

by Eva Starmanns, C2C ExpoLAB

Wanneer een gesprek gaat over gezonde gebouwen en of een gezond binnenklimaat, dan gaat het regelmatig over de rol van groen en planten. Hebben planten een (prominente) invloed op een gezond binnenklimaat? De meningen zijn hierover verdeeld. Dat komt, naar mijn mening, onder andere omdat de invloed van planten vanuit diverse invalshoeken belicht kan worden.

Nu ben ik, als bouwkundige, geen expert op dit vlak, maar heb ik binnen het Healthy Building Network wel heel veel erover gelezen en gehoord. Omdat veel mensen hier toch nieuwsgierig naar zijn, wil ik graag mijn kennis hierover delen.

Lucht zuiverend

Planten kunnen een bijdragen leveren aan het opnemen van de luchtverontreiniging.1 Planten nemen via de bladeren schadelijke stoffen op en breken deze vervolgens via de wortels af (gaat er nog een belletje rinkelen vanuit je biologieles…?). Groene planten met veel blad hebben een snellere stofwisseling en kunnen daarmee sneller stoffen afbreken3a.

Verschillende planten kunnen verschillende (of meerdere) stoffen zuiveren, denk daarbij aan formaldehyde, ammonia en of benzeen.1 Echter kan één of meerdere planten niet de afname in concentratie per uur halen dat conform het bouwbesluit aan kantoorventilatie dient te worden behaald. BBA Binnenmilieu maakte inzichtelijk dat je 52 planten per 10m2 nodig hebt.4a Dat is veel….

Concluderend kun je dus zeggen dat planten wel de lucht zuiveren, maar dat je het vaak niet haalbaar is met alleen planten.4a Wist u trouwens dat water ook een bijdrage kan leveren aan het wegnemen van luchtverontreinigingen?5

Geluid

Planten kunnen ook een rol spelen in de akoestiek van een gebouw. Zo absorberen mos-wanden geluid. Mos is namelijk een materiaal wat de nagalmtijd terug kan brengen. Geluid heeft een sterke relatie met productiviteit.5 Planten met grote bladeren kunnen het geluid beter dempen (en deze kunnen ook sneller schadelijke stoffen afbreken, zie hierboven). Groene wanden hebben meer effect op de nagalmtijd. Leuk om te vermelden is dat de substraten ook van invloed zijn, voornamelijk op het spraakgebied van de mens.4b

Zicht op natuur en groen

Ik weet nog wel dat ik tijdens mijn school en studieperiode altijd probeerde aan de raamkant te gaan zitten, zodat ik naar buiten kon kijken. Dit was onbewust, ik vond dat prettig. Onderzoek heeft aangetoond dat uitzicht op natuurlijke elementen prettig wordt gevonden door mensen. Dit een voorbeeld van Bioffilic ontwerpprincipe (Biofilia betekend onze aangeboren liefste voor natuur en gaat om de aangeboren emotionele verbondenheid van mensen met andere levende organismen).5 We hoeven niet per se in de natuur te zijn om er wat gelukkiger van te worden, ernaar kijken kan namelijk ook al een positieve bijdragen leveren. Ook kunnen kunstplanten, de kleur groen en schilderijen van natuur een positief effect op ons welbevinden kunnen hebben, hoe meer gelijkenis met natuur hoe beter het effect.6

Daarnaast blijkt uit onderzoek van WUR dat mensen die werken in een ruimte met planten zich minder vaak ziekmelden, gemiddeld 1,6 ziektedag minder per medewerker per jaar.7

Luchtvochtigheid

Planten kunnen je helpen met de luchtvochtigheid te verhogen. Ideale luchtvochtigheid ligt rond de 35%-70%.8 Helaas is de luchtvochtigheid in kantoren en thuis vaak lager en daardoor kun je bijvoorbeeld hoofdpijn of droge huid krijgen. Bij te vochtige lucht kun je daarentegen weer last krijgen van schimmels. Planten kunnen je helpen om deze luchtvochtigheid toe of af te laten nemen.

De luchtvochtigheid in ruimtes met planten is volgens onderzoek van de WUR zo’n 5% hoger dan in ruimtes zonder planten, in de winter is zelfs een verbetering gemeten van 17%. Dit effect werd al gevonden bij 1 plant (met potmaat 12cm) per 2m2.7

Welke planten

Er zijn veel lijsten op internet te vinden met de beste luchtzuiverende planten (volgens Nasa). Hieronder vind je mijn favoriete luchtzuiverende planten (die ook onderhoudsvriendelijk zijn)10:

  1. Goudpalm– Areca Palm, een goede luchtbevochteraar en zuivert ook xylen en tolueen, vaak water geven9+10:
  2. Damespalm – Rhapis Excelsa. Deze palm zuivert de lucht wat minder dan de goudpalm, maar is gebruiksvriendelijker en meer resistent tegen ziekten10;
  3. Sansevieria, ook wel de slaapkamerplant. Deze plant zuivert de lucht ’s nachts in tegenstelling tot andere planten die dit overdag doen (in het licht (fotosynthese…). Hij kan formaldehyde zuiveren, heeft niet veel licht nodig* 9+10;
  4. Lepelplant, ideaal voor degene met wat minder groene vingers. Deze plant laat de bladeren hangen als hij dorst heeft, dus dan wat watergeven en dan kan het haast niet misgaan. Ook deze plant kan de lucht bevochtigen en filtert hij alle onderzochte stoffen uit de lucht10;
  5. Klimop, ook deze plant is goed formaldehyde te zuiveren, maar ook allergenen als schimmels en dierlijke uitwerpselen uit de lucht zuivert, en daarnaast ook benzeen en trichloorethyleen* 10;
  6. Stokpalm, deze kan goed tegen donkere ruimtes, daarnaast kan deze formaldehyde, tolueen, xyleen en ammonia zuiveren en houdt de lucht vochtig10;
  7. Money plant, verwijdert ook formaldehyde uit de lucht9+10.

En nog meer planten, lees bijvoorbeeld het boek “How to grow fresh air” met top 50 planten erin, of kijk op google waar heen veel lijsten circuleren.

Bekijk ook deze korte en erg interessante Tedx van 4 minuten over “DE” 3 huisplanten die lucht zuiveren.9

*Is giftig voor je huisdieren.

TIP: Wist je dat fijnstof wordt opgevangen door planten. Dit wordt niet gefilterd maar verzameld op de bladeren. Deze moet je dus wel regelmatig schoonmaken (en dan niet binnen afkloppen want dan komt het fijnstof weer vrij binnen).

Conclusie

Voor planten geldt, net zoals voor andere factoren die een gezond binnenklimaat beïnvloeden, dat er al veel onderzoek is gedaan naar de meerwaarde van planten. Maar helaas is dit nog onvoldoende omdat het kleinschalig, versnipperd en of niet onder de juiste omstandigheden is gedaan. De WUR is bezig met een onderzoek waarin ze kijken naar de daadwerkelijke effecten van grootschalige toepassing van planten zijn op het binnenmilieu. Daarbij willen ze ook aandacht geven aan de kosten en baten hiervan.11 Hier ben ik erg benieuwd naar!

Maar als je de onderzoeken leest die zijn gedaan, en ook al neem je ze af en toe met een korreltje zout (persoonlijk vind ik getallen zoals 20% verbetering in productiviteit haast te mooi om waar te zijn), dan wordt het wel duidelijk dat planten een positieve invloed hebben op een gezond binnenklimaat, met name op ons welbevinden. Daarnaast kunnen ze op andere gebieden ook (kleine) invloed uitoefenen, maar ze zullen helaas niet de installaties in kantoren vervangen. Het kan dus sowieso geen kwaad om planten aan te schaffen, zelfs goed lijkende kunstplanten en schilderijen van natuur kunnen op ons welbevinden een positieve invloed uitoefenen.

Meer informatie

Zoals geschreven ben ik geen expert op dit gebied, maar zijn er andere instanties die hier veel meer vanaf weten (denk aan de WUR, NASA, Alterra, BBA binnenmilieu etc.). Desondanks kan bovenstaande je mogelijk inspireren, om er wat meer over te lezen (zie daarvoor hieronder een leeslijst) of om planten aan te schaffen. Zeker in deze tijd waarin veel mensen thuis werken, en het belangrijk is dat je een prettige “werkruimte” hebt, is dit iets eenvoudig wat je kunt oppakken.

Foto: CLICKMANIS via Dreamstime


Leeslijst & bronnen

 

by Anastasia Araktsidou, WFG Kreis Viersen

 

De huidige situatie

In de afgelopen weken heeft de coronacrisis veel sluimerend potentieel ontketend, vooral op het gebied van digitale transformatie. Er gebeurt ook veel in de wereld van het werk: steeds meer mensen werken vanuit huis, gedeeltelijk of volledig, zolang hun baan het toelaat. Ook ik ben een van die mensen die nu wekelijks vanuit hun eigen vier muren hun werk doen.

In beide landen is deze vorm van werken nog niet standaard. Als gevolg daarvan beschikken veel werknemers thuis niet over een adequate, d.w.z. een volledig uitgeruste, werkplek. Hun eigen huis moet nu ad hoc worden omgebouwd tot een kantoor.

In dit artikel wil ik u laten zien wat u persoonlijk kunt doen om van uw huis een gezonde werkplek te maken, want Piet Eichholtz, professor aan de Universiteit Maastricht, zegt: echt productief werken kan alleen in een gezonde omgeving. Niet alleen u profiteert hiervan, maar uiteindelijk ook uw werkgever!

Ook ik moest me eerst aanpassen aan deze vorm van werken. Waar en vooral hoe stel ik mijn werkplek in? Wat kan ik doen om te zorgen voor een gezonde werksfeer thuis? Nog maar twee jaar geleden zou ik mezelf deze vragen niet hebben gesteld. Ik zou mijn laptop ‘s morgens hebben opgehaald en op een comfortabele plek aan het werk zijn gegaan. Vandaag ben ik slimmer. Ik werk al meer dan twee jaar voor het Healthy Building Network en ik weet nu hoe gebouwen en hun inrichting de menselijke gezondheid, het welzijn en uiteindelijk de productiviteit kunnen beïnvloeden.

Mijn ervaring tot nu toe, de enquêtes en onderzoeken laten zien dat veel mensen zich nu net zo voelen als ik voorheen. In overeenstemming met de huidige situatie wil ik daarom mijn tweedelige blog gebruiken om u te vertellen over de belangrijkste factoren voor een gezonde werkplek thuis en om u tips te geven over hoe u dit snel en met weinig moeite kunt bereiken.

In het eerste deel van mijn blogreeks kijk ik naar de nogal complexe factor van het binnenklimaat. Het vormt de basis voor een gezonde werkomgeving en wordt in wezen bepaald door het gehalte aan kooldioxide en vluchtige organische stoffen, de vochtigheid en de temperatuur en het huisstof. Aangezien planten ook invloed hebben op het binnenklimaat, wil ik hier ook kort ingaan op het effect ervan.

In het tweede deel van de blog, die in week 19 wordt gepubliceerd, sluit ik het onderwerp af met de factoren organisatie van de werkplek, pauzes, beweging en voeding.

Het binnenklimaat

De belangrijkste voorwaarde voor een gezond thuiskantoor is een gezond ruimteklimaat. En toch wordt daar nog veel te weinig aandacht aan besteed. We brengen tussen 80 en 90 % van onze tijd binnenshuis door, waarschijnlijk veel meer op dit moment, en wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat de kwaliteit van de binnenlucht tot zeven keer slechter is dan die van de buitenlucht.

Maar eerst en vooral – wat betekent binnenklimaat eigenlijk? Het is een wisselwerking van verschillende biologische, chemische en fysische factoren die van invloed kunnen zijn op mensen. Klinkt ingewikkeld, maar het goede nieuws is dat deze factoren grotendeels door onszelf kunnen worden beïnvloed. Hierdoor kan ons gedrag een belangrijke invloed hebben op het binnenklimaat van onze woonruimtes en dus snel verbeteren.

Concreet wordt de kwaliteit van het binnenklimaat vooral bepaald door de chemische samenstelling van de lucht, de vochtigheid en de temperatuur in een ruimte. De respectievelijke waarden zijn voornamelijk afhankelijk van het soort gebruik van de ruimte, de tijdsduur van de mensen die er verblijven en de luchtverversing (luchtverversing).

Kooldioxide (CO2)

Dit is een kleurloos en reukloos gas dat van nature in de omgevingslucht voorkomt. Wij mensen stoten CO2 uit in de lucht als ontbindingsproduct van onze ademhaling en vervuilen zo in aanzienlijke mate de binnenlucht. De concentratie is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder het aantal personen in de ruimte, het volume van de ruimte en de activiteiten van de gebruikers van de ruimte. Ook de levensduurfactor speelt een grote rol.[1]

Aangezien bijna alle activiteiten nu binnen de eigen vier muren plaatsvinden, is het belangrijk om de CO2-waarde in de eigen ruimtes zo laag mogelijk te houden. Want een verhoogde concentratie kan leiden tot hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid en gebrek aan concentratie en heeft uiteindelijk een negatief effect op uw productiviteit.[2]

Daarom moet u alle kamers meerdere keren per dag luchten, ook de kamers die niet of nauwelijks worden gebruikt, ongeacht het seizoen. U kunt hier in detail lezen hoe u correct kunt ventileren volgens het seizoen: https://bit.ly/3aPV7ls

VOC

Vluchtige organische stoffen (VOC’s) zijn tegenwoordig in elk woongebouw te vinden. Dit zijn verschillende synthetische en natuurlijke stoffen die bij kamertemperatuur uit producten of materialen ontsnappen en in de lucht terechtkomen. Ze zijn te vinden in bouwmaterialen, interieurdecoratie of producten voor dagelijks gebruik, bijvoorbeeld in verzorgings- of schoonmaakproducten. Afhankelijk van hun concentratie kunnen ze leiden tot dezelfde gezondheidsgevolgen als een hoog CO2-gehalte. Regelmatige en correcte ventilatie helpt dus ook hier.

Luchtvochtigheid

Een te hoge luchtvochtigheid kan op de lange termijn leiden tot schimmelvorming in de woonruimtes, maar ook op de korte termijn zijn er negatieve effecten mogelijk. De benauwde lucht kan als drukkend worden ervaren. Wij mensen zijn een belangrijke uitstoter door te zweten en te ademen, maar het grootste deel van het vocht wordt gegenereerd door onze dagelijkse activiteiten. Deze omvatten douchen, kleding drogen, koken en afwassen. De relatieve luchtvochtigheid in een ruimte moet tussen 40% en 60% liggen. Door de hierboven beschreven factoren ligt het in de meeste woonruimtes vaak boven de aanbevolen waarde, die met een hygrometer kan worden gemeten. De volgende illustratie laat zien welke processen in het huishouden bijdragen aan de verhoging van de luchtvochtigheid en op welke manier:

Bron: co2online GmbH

Als de luchtvochtigheid te hoog is, geldt hier hetzelfde: Ventileer goed (zoals hierboven beschreven) en gebruik beproefde huishoudgeneesmiddelen.  Voor gezonde mensen hoeft het niet altijd een ontvochtiger te zijn. Gebruik waterabsorberende materialen. Vul zout of kattenbakvulling in kleine hoeveelheden en verdeel ze over de hele kamer.

Te droge lucht is echter ook niet goed: het droogt de slijmvliezen uit, die vatbaarder worden voor bacteriën en virussen. Het resultaat kan een hogere gevoeligheid voor een verkoudheid zijn. U kunt de droge lucht, die de neiging heeft om in de winter te ontstaan, tegengaan door kleine kommetjes gevuld met water op de kachel te plaatsen. Kokend water in een grote pot om daarna door de huiskamers te lopen helpt nog sneller.

Meer gedetailleerde tips voor het reguleren van de luchtvochtigheid vindt u hier: Lagere luchtvochtigheid, hogere luchtvochtigheid.

Temperatuur

Ook hier zijn er standaardwaarden, maar mensen nemen de temperatuur heel anders waar. Voor een gezonde en productieve werkomgeving is het echter belangrijk dat de ruimten niet oververhit raken. In de woonkamer moet de temperatuur 19 – 22°C zijn, terwijl de slaapkamer en de keuken ongeveer 18°C nodig hebben. Zowel in de gang als in de aangrenzende kamers kan het minder zijn, als je er maar niet te veel tijd in doorbrengt. Alleen in de badkamer en in de kamers van kleine kinderen moet de temperatuur rond de 23°C liggen.

Pflanten

Planten hebben een aanzienlijke invloed op zowel ons welzijn als de kwaliteit van de binnenlucht. Planten kunnen niet alleen zorgen voor een aanzienlijk hoger niveau van tevredenheid op de werkplek, maar volgens de werknemers kunnen ze ook hun gepercipieerde concentratievermogen vergroten en de luchtkwaliteit verbeteren. Dit werd in 2014 bevestigd door een onderzoeksteam onder leiding van Marlon Nieuwenhuis van de Universiteit van Cardiff. De onderzoekers bestudeerden werkomgevingen in Nederland en het Verenigd Koninkrijk en het effect van kantoorinstallaties op hen. Het resultaat: de arbeidsproductiviteit steeg met gemiddeld 15% in de met planten aangeklede kantoren. Maar ze verbeteren ook de luchtkwaliteit. Zorg er dus voor dat je thuiskantoor groen is! Onze collega Eva Starmans van C2C ExpoLAB heeft in haar onlangs verschenen blogartikel aangegeven welke planten bijzonder geschikt zijn voor schone lucht. Link naar de blog,

Huisstof

Hoe groter de stofdeeltjes zijn, hoe sneller ze zich op de vloer en andere oppervlakken vestigen. En huisstof heeft een soort “geheugen” voor diverse vreemde stoffen en kan, indien onderzocht, informatie geven over bijvoorbeeld gebruikte reinigingsmiddelen. Simpel gezegd, stof is in staat om chemische stoffen op te slaan, dus het is belangrijk om de concentratie laag te houden.

Gladde vloeren moeten regelmatig worden geveegd en textiele vloerbedekkingen moeten worden gestofzuigd met een stofzuiger die is uitgerust met een fijn filter. Ook moet het stof regelmatig uit de inrichting worden verwijderd.

Ten slotte

Vele mensen gebruiken conventionele luchtverfrissers, kamerparfums, wierookstokjes en geurkaarsen. Maar wees voorzichtig! De meeste van deze producten bevatten schadelijke chemicaliën, die zelfs allergieën kunnen veroorzaken. Als u echter niet zonder wilt, informeer dan naar de gebruikte ingrediënten en vergeet niet om regelmatig en goed te luchten.

Zoals u ziet, kunt u met een paar eenvoudige stappen ook een goed en gezond binnenklimaat in uw huis creëren, waardoor u niet alleen een betere werkomgeving, maar ook een betere leefomgeving voor uzelf en uw gezin creëert.

Bronnen


[1] De grenswaarden voor CO2 in ruimten vindt u hier.

[2] Wilt u uw CO2 meten? Wij hebben een CO2 meetbox die u kunt lenen! Voor meer informatie, zie: https://bit.ly/2WbqOAj

by Eva Starmans, C2C ExpoLAB

 

Het Healthy Building Network wil graag het belang van een gezond binnenklimaat, met name in kantoorgebouwen, onder de aandacht brengen. Het belang van een gezond gebouw wordt helaas vaak over het hoofd gezien, terwijl dit wel een effect heeft op de leerprestaties, de arbeidsproductiviteit en het algemeen welbevinden van mensen.

De opgedane kennis uit dit project werkt soms helaas ook beangstigend door cijfers die te zien zijn over het binnenklimaat in woningen, kantoren en scholen, waar wij ons 90% van de tijd begeven1, en dan weet je dat een gezond binnenklimaat helaas geen vanzelfsprekendheid is. Sinds de opgedane kennis door dit project probeer ik thuis ook te zorgen voor een goed binnenklimaat en bijvoorbeeld zo min mogelijk producten te kopen die mogelijk minder goede uitstoot hebben. Zoals bij het uitzoeken van onze babykamer heb ik geprobeerd te achterhalen welke producten en stoffen er precies waren gebruikt in die mooie meubels, speeltje en speentjes en dergelijke. Helaas kwam ik hier destijds niet ver mee en werden de winkels overvallen door mijn vragen. Dat wil niet zeggen dat je niks kan doen als consument om je binnenklimaat beter te maken. Met behulp van een recent onderzoek van TNO2 en andere opgedane kennis deel ik graag enkele eenvoudige dingen die je thuis kan doen om je binnenklimaat te verbeteren.

Afzuiging maximaal aanzetten en filter toepassen bij nieuwbouwwoningen.

Bij minimaal 1 op de 6 woningen is in de woonkamer/keuken de PM2,5 fijnstofconcentratie gemiddelde boven de WHO concentratie. De helft wordt veroorzaakt door fijnstof uit de buitenlucht en de andere helft door binnen-bronnen, voornamelijk door bakken, braden en stoken. Door goede kookafzuiging kan totale blootstelling aan fijnstof met 10-20% verlaagd worden en denk daarbij ook aan bepaalde filters.2 Hoe ouder de woning, hoe kleiner deze kans

Slaapkamers ventileren

In bijna de helft van de Nederlandse woningen is in de hoofdslaapkamer gemiddeld 21 uur per week de CO2 concentratie hoger dan 1200ppm!2 Ter vergelijking: buiten ligt deze gemiddeld rond de 410ppm3+4. Waardes boven de 1000ppm hebben al een ongunstige invloed op ons als mens5 (Het TNO-rapport geeft zelfs aan dat de CO2 concentraties 3500ppm kunnen overschrijven. Gevolg hiervan kan zijn slaapverstoring of productiviteitsverlies op je werk de dag erna (tot 3%))2. Een paar uur ’s ochtends ventileren heeft weinig meerwaarde, maar ’s nachts de ramen open kan beter resultaat geven of het laten aanbrengen van zelfregelende roosters.6

Meten = Weten

Soms bemerk je in een bepaalde binnen omgeving klachten die je normaliter niet hebt, waardoor dit zou kunnen wijzen op sick building syndroom, maar over het algemeen is dat koffiedik kijken. Met een eenvoudig metertje kun bepaalde waardes zelf al meten. Blue Engineering heeft voor het HBN-project enkele gekalibreerde meters gemaakt waarmee je CO2, luchtvochtigheid en temperatuur kunt meten. Heb je twijfels over jou binnenklimaat thuis, dan zijn er veel bedrijven die dit op een breed niveau kunnen meten, en meters die via internet zijn aan te schaffen. Maar het staat je altijd vrij om ons metertje even te lenen, we zijn benieuwd naar je ervaringen!

Koken op gas

Het koken op gas draagt bij aan ultrafijnstof en NO2 binnenshuis, met alle relateerde discussies over gas hoef ik me hier niet verder over uit te weiden….

Weekmakers uit pvc-vloerbedekkingen& luchtverfrissers

Gebruik geen luchtverfrissers, hiermee spuit je waarschijnlijk rommel in de lucht om een naar geurtje te verbloemen (en of het er nu echt beter van wordt…), simpel: niet doen. 2+7

Gebruik vloerbedekkingen zonder rotzooi erin zoals weekmakers uit PVC vloerbedekkingen. Voor consumenten wordt dit al snel een lastig “scheikundig / toxicologisch” vraagstuk om erachter te komen of jou PVC vloer “goed” is. Dit vraagstuk is eenvoudig op te lossen door andere vloerbedekkingen te kiezen. Niet om voor mijn eigen parochie te spreken, maar producten met certificaten zoals het C2C certificaat bevatten dit niet.8

Ruik aan je nieuwe product / de geur van de winkel

In sommige winkels hangt een geur van nieuwe producten (je kent het wel, de geur van nieuwe vloerbedekking, nieuwe auto’s, maar ook de geur van bepaalde discount winkels). Voor sommige als aangename geur, maar helaas kan deze geur gepaard gaan met offgassing, waardoor er vluchtige organische stoffen worden afgegeven aan het (binnen)klimaat, niet goed voor je. Koop deze producten niet. Of laat het, zoals ik heb gedaan met de babykamer, een tijdje buitenstaan zodat de VOCs niet binnenkomen, of koop tweedehands dan heeft dit proces al (groten)deels plaatsgevonden.9

Reinigingsproducten

Ditzelfde geldt voor reinigingsproducten en nog veel meer andere producten waarin bijvoorbeeld oplosmiddel is gebruikt. Vermijd deze producten en gebruik spuitbussen zonder drijfgas. Verlucht de ruimte goed als je deze wel gebruikt en koop biologische producten en kijk naar de ingrediënten lijst.

En wist je dat zachte vloerbedekking, beter dan harde vloerbedekking, fijnstof vasthoudt en dat je deze daarna met een goede stofzuiger uit kunt zuigen?10

Stel de juiste vragen

Ook al kreeg ik jaren terug geen antwoorden op mijn zoektocht naar gezonde producten van de babykamer, ik blijf het toch doen. Een tijdje later bij een beddenwinkel had ik een positieve ervaring. Je ligt tenslotte toch zo’n 6 tot 8 uur per dag op je matras en dan is het wel fijn als deze geen toxische stoffen bevat, ook niet in kleine toegestane wettelijke hoeveelheden. Voor iedereen die dit belangrijk vindt: doen, blijf vragen stellen. Ervaring leert dat als meerdere mensen in een winkel vragen stellen over gezonde producten, de winkelier vanzelf achter antwoorden aangaat en de producent tot denken aanzet.

Je kunt vragen of de winkelier precies weet wat er precies in het product zit (en dan niet op materiaal niveau maar op klein niveau) en of er geen weekmakers, pvc, formaldehyde etc. in je product zijn toegepast. Daarnaast kun je vragen of het product een keurmerk heeft met betrekking tot gezondheid en noem maar op.

Wil je meer weten? Als basis voor deze blog heb ik het TNO rapport gebruikt “meta-onderzoek voor coalitie gezonde binnenlucht”, maar er zijn ook vele andere rapporten te lezen. Vele van deze delen wij via de HBN website. Ik ben benieuwd of jullie nog tips hebben!

Bronvermelding

by Liesje K, Blue Engineering & Liz Bouten, Bluehub

Ademen, iedereen doet het. Maar wat gebeurt er met de lucht die uitgeademd wordt? De lucht die je uitademt komt weer terug in de ruimte waar dat jij je in begeeft. De adem die je inademt bevat 21% zuurstof en 0,04% koolstofdioxide (CO2). De lucht die je dan weer uitademt bevat 16,4% zuurstof en 4,4% CO2. Je kunt je dus wel voorstellen dat als er tijdens een werkdag 10 mensen in een ongeluchte ruimte zitten, dat het percentage CO2 snel oploopt. Hoe hoger het CO2 gehalte in een ruimte, hoe slechter de creativiteit en hoe lager het concentratie vermogen van de werknemers. Dit is dus zeker geen ideale situatie.

CO2 Box
Om daadwerkelijk na te gaan of het percentage CO2 in een ruimte te hoog is, heeft Blue Engineering een mobiele, flexibele CO2 Box ontwikkeld. De CO2 Box meet niet alleen de CO2 maar ook de temperatuur en de luchtvochtigheid. Met deze drie waardes wordt er een totaal beeld gecreëerd van de luchtkwaliteit, waardoor er meer inzicht verkregen wordt in de kwaliteit van de lucht in een ruimte. Met deze ruimtes worden leer- en werkomgevingen bedoeld.

Functies
De functies van de CO2 Box kunnen vergeleken worden met die van een weerstation. Op een weerstation wordt weergegeven wat de weersverwachtingen zijn. Deze bekijk je als je bijvoorbeeld ergens naartoe moet. De CO2 box heeft dezelfde bedoelingen. Als je het gevoel hebt dat het erg benauwd, warm of muf wordt in de ruimte waarin je werkzaam bent, kun je naar de meter lopen en kijken wat de huidige lucht condities zijn in de ruimte. De CO2 Box geeft zelf aan of de gemeten waardes goed, matig of slecht zijn. Dit doet de box doormiddel van duimpjes. Een groen duimpje voor de goede waardes, een geel duimpje voor de matige en een rood duimpje voor de slechte waardes.

Waardes
De acties die ondernomen dienen te worden bij slechte waardes is afhankelijk van de waarde die gemeten is. Temperatuur is bijvoorbeeld meestal persoonsgebonden, aangezien iedereen een andere temperatuur fijn vindt om in te werken. Wel is onderzocht dat de beste werktemperatuur tussen de 18 en de 22 graden ligt. Daarom zal de CO2 Box een groene indicatie geven wanneer de temperatuur daarbinnen valt.
De luchtvochtigheid heeft wel vooraf bepaalde marges. Wanneer je op vakantie bent naar een zonnig land, dan voel je vaak dat de warmte daar niet hetzelfde is dan in het land waar je vandaan komt. Dit heeft te maken met de luchtvochtigheid die in bepaalde landen verschillend kan zijn. In Indonesië is het bijvoorbeeld veel vochtiger dan in Turkije. Hier spreken we over outdoor klimaten, maar de verschillen zijn ook tastbaar in indoor klimaten. Het is niet prettig om in een te droge omgeving te werken. Werknemers krijgen last van droge ogen, een jeukende neus of hoofdpijn. Dit zijn symptomen van het Sick Building Syndrom. Een droge omgeving wordt gezien als een ruimte een luchtvochtigheid heeft die lager is dan 40%. Een té vochtige omgeving is ook niet fijn. Ziekteverwekkende bacteriën groeien sneller waardoor werknemers vaker zullen niezen. Daarnaast is het ook mogelijk dat de gebruiker van de ruimte last krijgt van benauwdheid. Een te vochtige plek is een ruimte waar de luchtvochtigheid hoger is dan 60%. Op de CO2 Box zal een groen duimpje te zien zijn wanneer de luchtvochtigheid tussen 40% en 60% ligt.
CO2 is een gas dat niet makkelijk waarneembaar is voor mensen. Het is namelijk niet te ruiken, niet te zien en niet te voelen. Wel is het merkbaar aan je lichaam wanneer je een langere tijd doorbrengt in een ruimte met een te hoog CO2 gehalte. In een ideale werk- en leeromgeving is 400 tot 800 ppm (parts per milion) aanwezig. Eerder is benoemd dat de lucht die ingeademd wordt 0,04% CO2 bevat. 0,04% CO2 is hetzelfde als 400 ppm. Wanneer een ruimte tussen de 0,08% en 0,12% CO2 bevat, dan wordt er een oranje duimpje weergegeven. De ruimte even door laten waaien door een deur of raam open te zetten is hierbij zeker gewenst. Wanneer als de waardes tussen de 0,12% en de 0,15% of zelfs hoger zitten, dan is het erg noodzakelijk om frisse buitenlucht binnen te laten om de waardes te laten dalen. Als werknemers langere tijd in de ruimte met deze hoge waardes werkzaam zijn, wordt de creativiteit lager, vermoeidheid zal parten gaan spelen, het zorgt voor een verminderde oplettendheid en hoofdpijn kan een gevolg zijn.

Voordelen
Door de CO2 Box in de werkomgeving te plaatsen worden werknemers zich bewust van de lucht waarin ze zich dagelijks bevinden. Bij gebruik van de CO2 Box is het namelijk duidelijk zichtbaar wanneer er maatregelen getroffen dienen te worden. De lucht kan, wanneer dit nodig is, bijvoorbeeld door een ventilatiesysteem geoptimaliseerd worden. Ook hebben de werknemers een beter zicht op de oorzaak van symptomen van het Sick Building Syndrom, zoals droge ogen. Maar naast al deze voordelen is de CO2 Box van Blue Engineering erg makkelijk in gebruik, heeft het apparaat enkel een stopcontact nodig om de metingen uit te voeren en is het een mooi aanwinst om op kantoor neer te zetten.

Momenteel heeft Blue Engineering 12 CO2 Boxen ontwikkeld die uitgeleend kunnen worden aan geïnteresseerden. Bent u geïnteresseerd om de luchtkwaliteit in uw omgeving te analyseren, neem dan contact op met info@healthybuildingnetwork.com. We komen graag bij u langs.

by Eva Starmans, C2C ExpoLAB & Désirée Driesenaar, Blue Economy Expert

Het is inspirerend om te zien dat in de regio Venlo de gezonde gebouwen in opmars zijn. Het standskantoor, een basisschool, een hotel en verschillende andere gebouwen in de planning. In ons vorige artikel schreven we over de business case van gezonde gebouwen. Het blijft namelijk een sterke combinatie: een gezond gebouw is een gebouw waarin gezonde materialen zijn verwerkt en waarbij aandacht is voor binnenluchtkwaliteit, gezond klimaat, akoestiek, licht en look en feel. Ofwel, het is een gebouw waarin iedereen zich fijn voelt, daardoor productiever is en minder vaak ziek.

Al in tweede jaar zwarte cijfers

We krijgen vaak de vraag of dat veel kost, zo”™n gebouw. En daar wordt het interessant, want dat hoeft niet. Als gekeken wordt naar “˜Total Cost of Ownership”™ in plaats van alleen de investering aan de voorkant dan wordt er zelfs geld bespaard! Het vergt alleen samenvoegen van de geldpotten voor investering en onderhoud. En als we dan in plaats van terugverdientijd kijken naar kasstromen, cash flow, dan worden er in het concrete voorbeeld van het stadskantoor van Venlo al in het tweede jaar zwarte cijfers geschreven. Er blijft dus meer geld over om in andere projecten te steken. Winst op alle fronten! In dit artikel gaan we nog een flinke stap verder en nemen we materialen en gezondheid van medewerkers mee in de business case. Nog meer winst!

Figuur 1 Gemiddelde werkgeverslasten (Infographic: Bluehub op basis van WGBC)

Meer uitdagingen dan alleen energie

De tot nu toe veel gevoerde discussie rondom energie is belangrijk, maar het is niet de enige uitdaging die er is in de bouw- en renovatiewereld. En wij zijn er vooral ook voorstander van dat de moeite om energie te besparen niet ten koste gaat van de gezondheid in een gebouw. Als je kijkt naar de gemiddelde werkgeverslasten (zie figuur 1) dan zijn die als volgt verdeeld – bron World Green Building Council (WGBC):

  • 1% energielasten
  • 9% hypotheek, huur en andere gebouwkosten
  • 90% personeelskosten

De energiediscussie heeft ervoor gezorgd dat bij diverse gebouwen de focus is gelegd op het maximaal isoleren van een gebouw, zodat er zo min mogelijk energie wordt gebruikt. Er is echter een keerzijde. Het “˜sick building syndroom”™ is ontstaan, een ongezond binnenklimaat met slechte luchtkwaliteit waar de gebruiker van het gebouw (onbewust) hinder van ondervindt.

De juiste materialen en restwaarde

Daarom combineert een gezond gebouw meerdere focuspunten. Maakt dat het bouwproces ingewikkeld? Nee, dat hoeft helemaal niet. Het is een kwestie van mindset en de juiste vragen stellen. Tijdens het voortraject van het bouw- of renovatieproject wordt een schema gemaakt met duurzame thema”™s waarop een specifiek gebouw zich wil richten. Dit kunnen bijvoorbeeld luchtkwaliteit, waterzuivering en gezonde materialen zijn. Maar ook bijvoorbeeld het behoud van een uniek historisch karakter. Vervolgens worden per thema de mogelijke duurzame, gezonde maatregelen geïnventariseerd, keuzes gemaakt, leveranciers gezocht en aan iedereen vragen gesteld. Zijn er materialenpaspoorten aanwezig, zodat we precies weten welke materialen in een product zijn gebruikt en of deze gezond zijn? Kunnen we producten huren/leasen in plaats van kopen? Blijft er restwaarde over na afloop van de levensduur en kan de waarde hiervan vooraf worden gegarandeerd?

In de business case van het stadskantoor van Venlo is de restwaarde van materialen nu nog niet meegenomen. Op het interieur van dit gebouw is 18% restwaarde afgesproken, maar dit is dus nog niet meegenomen in de berekening van positieve cashflow in het tweede jaar. C2C ExpoLAB is samen met TNO nu een samenwerking aangegaan om een restwaardecalculator te ontwikkelen. Op deze manier ontstaat meer inzicht en kunnen deze opbrengsten ook worden meegenomen in de business case.

Personeelskosten versus energierekening

Het binnenklimaat, de installaties en toegepaste materialen hebben een invloed op het welzijn van de medewerkers in een gebouw. Bij een slecht binnenklimaat en gebruik van toxische stoffen (bijvoorbeeld in producten met formaldehyde) kan de productiviteit dalen en het ziekteverzuim stijgen door sick-building-syndroomklachten (zie de HBN factsheet voor meer informatie). Daardoor gaan de personeelskosten (de grootste werkgeverslast) stijgen. Al bij een stijging van 1,1% hogere personeelskosten, is de totale energierekening geëvenaard, iets waar we niet vaak bij stilstaan. Daarom is het alleen focussen op energiekosten niet slim. Soms vergeten we dat een gebouw een middel is voor de gebruiker en geen doel op zich. Het besparen op energie en materialen is daarom alleen handig als het niet ten koste gaat van het uiteindelijke doel: een productief bedrijf dat in dienst staat van het sociale kapitaal van de onderneming: de medewerkers. En om het breder te trekken: een gebouw is bedoeld als een prettige ruimte om optimaal in te kunnen werken, wonen, leren, etc. Laten we dat doel dan ook voorop zetten!

Stadskantoor Venlo als aanjager

De business case van het stadskantoor van Venlo is ontwikkeld in de jaren tussen de in Venlo gehouden Floriade in 2012 en de officiële opening van het gebouw in 2016. Voor die periode betekende dit innovatie en een enorme stap voorwaarts. De opgedane ervaringen in de jaren erna zorgen er nu voor dat de lat steeds hoger kan worden gelegd en de business case elke keer wordt uitgebreid. Als we constateren dat deze business case een interessante kleinere kasstroom (maandelijke lasten) vertoont, terwijl nog maar een klein onderdeel is meegenomen, dan is duidelijk dat er nog veel meer potentieel is. Wat gebeurt er als we de materialen als gebouwlasten en restwaarde zowel als de gezondheid en productiviteit van de medewerkers aan de business case toevoegen? Dan gaan we de echte besparingen zien! En die zullen aanzienlijk zijn!

Gedegen business case, investering en opbrengsten

De getallen van het World Green Building Counsil (zie figuur 1) en de business case van het stadskantoor Venlo heeft het Healthy Building Network geïnspireerd om een tool te ontwikkelen voor de berekening van circulaire, gezonde gebouwen. Tot op heden was nog niet onderbouwd wat gezond, duurzaam en circulair bouwen daadwerkelijk oplevert en welke extra investering aan de voorkant ervoor nodig is. Om deze vragen te beantwoorden en er, als eerste in Nederland, een gedegen businesscase onder te kunnen leggen, hebben C2C ExpoLAB en Hevo de handen ineengeslagen en een tool ontwikkeld.

Bereken zelf uw business case voor een gezond gebouw

Met deze tool kunnen ondernemers zelf twee generieke businesscases berekenen. Enerzijds kan een circulair en gezond gebouw vergeleken worden met een standaard gebouw (volgens bouwbesluit). Anderzijds kunnen (standaard)materialen en systemen vergeleken worden met duurzame materialen en systemen. De tool biedt de mogelijkheid om aan “˜knoppen te draaien”™ om de verschillende aspecten inzichtelijk te krijgen, zoals: water, energie, circulair materiaalgebruik alsook de omvang van gebouwen, de bouw- en exploitatiekosten en de productiviteit van de organisatie. In één oogopslag wordt duidelijk wat de invloed is van deze aspecten op de totale investering en exploitatiekosten, wat de terugverdientijd is en, nog belangrijker, wat de invloed op de kasstroom, cashflow is. Want zoals ervaring heeft geleerd van het stadskantoor Venlo, kan de terugverdientijd bijvoorbeeld 15 jaar zijn, maar kan na een jaar al een positieve kasstroom ontstaan, waardoor een organisatie meer geld over houdt.

De tool kan hier worden geopend.

Mochten er vragen zijn, aarzel dan niet ons via de community of contact te benaderen. Er zullen in de komende maanden ook workshops worden gehouden om de tool te begeleiden voor iedereen eenvoudig hanteerbaar te maken.

by Eva Starmans, C2C ExpoLAB & Désirée Driesenaar, Blue Economy Expert

De geur van hout in plaats van uitgassende lijm en verf. Een moderne uitstraling gecombineerd met plantenwanden om de lucht te zuiveren. Natuurlijke ventilatie voor een optimaal binnenklimaat. Het zijn zowat zaken die, naast de zonnepanelen, opvallen aan de gezonde gebouwen in de gemeente Venlo. Het Stadskantoor en basisschool de Zuidstroom leveren wereldwijd belangstelling op, maar ook de vraag: “Mooi duurzaam gebouw, maar wat zijn de extra kosten?” De circulaire en gezonde maatregelen worden wel gewaardeerd, maar meteen vertaald in extra kosten. Logisch vanuit een traditioneel duurzame bril, maar niet nodig! Gezonde gebouwen vergen een andere kijk op geldstromen.

Ervaringsdeskundigen

In de gemeente Venlo is al veel ervaring opgedaan met gezonde gebouwen die binnen budget blijven en het Healthy Building Network deelt die kennis graag. Ook is er een gratis toegankelijke business case tool ontwikkeld waar iedereen met interesse in een gezond gebouw zelf mee aan de slag kan. Dus waar beginnen we als we een gezond, circulair gebouw willen bouwen of renoveren en hoe ziet die andere kijk op geldstromen eruit?

De juiste vragen stellen

Elk project begint met het stellen van vragen en het nemen van besluiten nog voordat er een ontwerp is gemaakt of een steen is gemetseld. Wat zijn de belangrijke thema”™s voor dit specifieke gebouw? Is dat luchtkwaliteit, voldoende schoon water en gezonde materialen? Of hoort wellicht ook het behoud van een uniek historische karakter daarbij? De architect kan met deze thema”™s aan de slag voor het optimaal ontwerpen van het gebouw. Hij houdt dan rekening met bijvoorbeeld de ligging. Hoe vang ik optimaal zon? Of zorg ik juist voor optimaal schaduw? Hoe verhoudt het pand zich in zijn omgeving? De mogelijke gezonde maatregelen kunnen per thema worden bepaald en als volgende stap ontstaan er zo vragen voor leveranciers. Wat is het materialenpaspoort van jullie product? Bevat het toxische stoffen? Is er een restwaarde na afloop van de levensduur? Moeten we eigenaar worden van een product of kunnen we het voor de levensduur huren/leasen? Inclusief onderhoud? Het zijn vragen die in de bouw nog niet gewoon zijn, maar die over een aantal jaren niet meer weg te denken zijn uit een bouw- of renovatieproject!

Samenvoegen budget bouw en onderhoud

En hoe zit het dan met die kosten? Vaak is er een budget voor bouwkosten en een separaat budget voor het onderhoud. Dat is het eerste dat in gezonde, circulaire bouwprojecten anders gaat. In de industriële wereld geldt de bekende term: “˜Total Cost of Ownership”™, in plaats van simpelweg investering aan de voorkant. Dat is bij gezonde gebouwen ook een nuttige term. Kwaliteit kost in de regel meer investering aan de voorkant, maar dankzij de lange levensduur van een pand is deze investering eenvoudig terug te verdienen in de geldpot voor onderhoud en medewerkersgezondheid. Gezonde en circulaire producten (bijvoorbeeld producten met C2C-certificaat of een helder materialenpaspoort) zijn kwalitatief beter en bevatten geen giftige stoffen die de gezondheid negatief beïnvloeden. Ze zijn vaak eenvoudiger in onderhoud, vergen minder vervanging en hebben een restwaarde. Dus als de verzuiling in potten geld wordt afgeschaft, is de keuze voor kwalitatief betere en gezonde producten niet meer zo moeilijk. Het bouwteam voor een gezond gebouw kijkt dus naar het totale budget over de volledige levensduur. Onze ervaring leert dat dankzij het samenvoegen van de bouw- en onderhoudskosten, de investering in circulariteit en gezondheid niet meer kost, maar zelfs geld kan besparen.

Cash flow, kasstromen als eye-opener

Bij veel duurzame investeringen wordt gekeken naar de terugverdientijd. Een logische redenering voor particulieren die hun eigen geld in bijvoorbeeld zonnepanelen steken. Maar helaas is de terugverdientijd van een investering in een duurzame maatregel vaak langer dan de bestuursperiode van bijvoorbeeld een gemeentebestuur. Dus al snel valt dan de beslissing: niet doen. Zonde! Want bedrijven en organisaties hebben te maken met geleend geld en cash flows, kasstromen. En dat biedt een ander perspectief. We leggen het uit aan de hand van een werkelijk voorbeeld: de bouw van het gezonde Stadskantoor in Venlo. De business case die hiervoor is gemaakt (door BBN-adviseurs) samen met de gemeente Venlo was een eye-opener met grote positieve gevolgen voor de gerealiseerde investeringen in duurzaamheid (zie figuur 1). De business case is gemaakt voor het “˜extra”™ pakket van duurzame maatregelen. De totale terugverdientijd hiervan was 15 jaar en de gemeente Venlo vond dat te lang. Ze waren niet overtuigd van de noodzaak. Totdat ze deze business case zagen. Het college en de gemeenteraad gingen vervolgens unaniem akkoord met het volledige pakket aan maatregelen.

Figuur 1 business case stadskantoor Venlo (zomer 2016 opgeleverd). Deze business case is al tijdens de ontwerpfase opgesteld. (Bron: BBN-adviseurs)

Lagere jaarlasten vanaf tweede jaar

Wat is hier aan de hand? Enerzijds gaan de jaarlijkse kapitaallasten omhoog, omdat er een extra stukje hypotheek moet worden afgesloten voor de duurzame maatregelen. Dit zorgt voor hogere maandlasten. Anderzijds zorgen de duurzame investeringen voor lagere exploitatiekosten, denk aan minder energie- en waterkosten en lagere onderhoudskosten. In de situatie van het stadskantoor (zie figuur 2) compenseren de lagere exploitatiekosten de extra kapitaallasten. De totale kosten zijn al vanaf het tweede jaar lager dankzij de investering in het duurzaamheidspakket. In feite heeft de gemeente Venlo vanaf jaar 2 al meer geld te besteden dankzij een investering in duurzame kwaliteit!  Dat wil zeggen dat de gemeente Venlo vanaf het tweede jaar meer geld over heeft om te investeren en gebruiken in andere projecten. En omdat dit al vooraf was berekend, was het niet meer zo moeilijk om ja te zeggen tegen dit pakket duurzame en gezonde maatregelen. Pure winst op alle fronten dus: geld, gezondheid en duurzaamheid. In totaal bespaart de gemeente Venlo tijdens de totale exploitatie van het nieuwe stadskantoor (40 jaar) bijna 17 miljoen euro en heeft daarvoor 3,4 miljoen extra voor moeten investeren. Dat is een prima business case toch?

Figuur 2 Business case bekeken vanuit de kasstromen (Bron: BBN adviseurs & C2C ExpoLAB)

Gezondheidswinst

Er is zelfs nog meer winst zichtbaar als ook restwaarde van materialen en de gezondheid van de gebruikers van het gebouw worden meegenomen in de totale business case. We delen onze ervaringen en de tool waarmee iedereen zelf de winst van een gezond, circulair gebouw kan berekenen, in een aanvullende blog die volgende week vrijdag wordt gedeeld. En als er specifieke vragen zijn, beantwoorden wij die graag. Stel gerust vragen in de community of via de contactpagina.